Toprak, Çamur, Yaprak: Doğal Bahçe Oyunu Çocuklara Ne Kazandırır?
Çocukların Her Gün Bahçeye Çıkması Neden Bu Kadar Değerli?
Birçok ebeveynin aklında benzer bir soru oluyor:
“Çocukların her gün bahçeye çıkması gerçekten bu kadar önemli mi?”
Bizce evet. Çünkü açık hava, çocuklar için yalnızca enerji attıkları bir alan değildir; aynı zamanda düşünme, üretme, hareket etme, iş birliği kurma ve dünyayı duyuları üzerinden tanıma alanıdır. Akademik çalışmalar, erken çocuklukta doğayla temas eden ortamların fiziksel sağlığı destekleyebildiğini, hareketsiz zamanı azaltabildiğini, dayanıklılığı arttırabildiğini, yaratıcılık ve öğrenmeyi destekleyebildiğini, ayrıca çocukların duygusal iyi oluşu, bilişsel gelişimi ve doğayla kurdukları bağı güçlendirebildiğini göstermektedir.
Doğal materyaller oyunu daha zengin ve yaratıcı hale getirir
Hazır oyuncaklar çoğu zaman belirli kullanım biçimlerine sahiptir. Oysa toprak, taş, yaprak, kozalak, dal, kütük ya da çamur gibi doğal materyallerin tek bir kullanım biçimi yoktur. Bu da çocuğa oyunu kendi fikriyle kurma fırsatı verir. Doğa temelli oyun ortamlarını inceleyen çalışmalar, doğal ve açık uçlu materyallerin çocukların daha çeşitli oyunlar kurmasını, hayali oyuna yönelmesini, keşfetmesini ve oyunun içinde daha uzun süre kalmasını destekleyebildiğini göstermektedir.
Örneğin bir kütük bazen masa olur, bazen mutfak tezgâhı, bazen resim alanı, bazen de dikkatle incelenen bir gözlem noktası. Bir yaprak yalnızca yaprak olarak kalmaz; bir çorbanın malzemesi, bir sanat çalışmasının parçası ya da bir keşif nesnesine dönüşebilir. Çocuk için öğrenme çoğu zaman tam da böyle başlar.
Açık hava çocukların bedenine ve dikkatine aynı anda hitap eder
Açık hava ortamları çocukların daha çok hareket etmesine doğal olarak fırsat verir. Bu da erken çocukluk döneminde fiziksel gelişim açısından çok kıymetlidir. Doğa temelli erken çocukluk ortamlarının çocukların daha aktif olmalarını desteklediği ve hareketsiz zamanı azaltabildiği belirtilmektedir. Ayrıca yapılandırılmamış doğa oyununun, fiziksel aktiviteyle birlikte bilişsel oyun davranışları ve yaratıcı katılım açısından da olumlu ilişkiler gösterebildiği bildirilmektedir.
Ancak açık havanın katkısı yalnızca “hareket etmek” değildir. Çocuklar bahçede çoğu zaman daha dikkatli gözlemler yapar, tekrar tekrar dener, problem çözer, plan kurar ve kendi hızlarında oyunun içine derinleşirler. Bir çocuğun kütüğün üzerinde resim yapması, yaprakları karşılaştırması ya da çamuru bir yerden başka bir yere taşıması; aslında sadece oyun değil, dikkat, koordinasyon, planlama ve deneme-yanılma süreçlerini de içerir.
Bahçe sosyal becerilerin doğal olarak çalışıldığı bir alandır
Doğal ortamlarda oynanan oyunlar çocukları sıklıkla birlikte düşünmeye ve birlikte hareket etmeye davet eder. Örneğin çamur oyununda bir çocuk kürekle taşır, biri karıştırır, biri kabı tutar, biri de oyunun “hikâyesini” kurar. Böyle anlarda çocuklar yalnızca eğlenmez; aynı zamanda beklemeyi, başkasının fikrine alan açmayı, birlikte üretmeyi ve ortak bir süreci sürdürmeyi deneyimlerler. Doğa temelli erken çocukluk ortamlarını inceleyen çalışmalar doğal materyaller ve bahçe temelli grup etkinliklerinin paylaşma, yardımlaşma, iş birliği, rol paylaşımı ve sorumluluk alma gibi davranışları destekleyebildiğini göstermektedir.
Doğayla temas çocukların çevreyle bağ kurmasını destekler
Erken çocukluk döneminde doğayla kurulan ilişki, çocuğun dünyayı nasıl algıladığını da etkiler. Bitkiler, yapraklar, toprak, küçük canlılar ve mevsimsel değişimler çocukların çevrelerini yalnızca “gördükleri” değil, ilişki kurdukları bir alan haline getirebilir. Araştırmalar, doğayla temasın çocukların doğaya yakınlık hissi, merakı ve farkındalığı ile olumlu biçimde ilişkili olabildiğini göstermektedir. Ayrıca çocuklar doğayla bağ kurdukça, yalnızca çevreye karşı değil, diğer canlılara ve insanlara karşı da daha duyarlı, anlayışlı ve ilgili davranabildikleri görülmüştür.
Evde siz neler yapabilirsiniz?
Parkta taş toplamak, yağmurdan sonra toprağı incelemek, yaprakları boyutlarına göre sıralamak, balkonda bir saksıyla ilgilenmek ya da açık havada serbest oyuna zaman açmak bile çok değerlidir. Buradaki önemli nokta, doğayı çocuk için uzaktan bakılan bir şey olmaktan çıkarıp temas edilen, incelenen ve deneyimlenen bir alan haline getirmektir
Çocuklar doğayla temas ettiklerinde yalnızca kirlenmezler; aynı zamanda düşünür, üretir, paylaşır, keşfeder ve bağ kurarlar. Bazen bir bahçe, çocukluk gelişimi için sandığımızdan çok daha güçlü bir öğrenme alanına dönüşür.
Kaynakça
Acar, I., & Torquati, J. (2015). The power of nature: Developing prosocial behavior toward nature and peers through nature-based activities. Young children, 70(5), 62-71.
Arbuthnott, K. D. (2023). Nature exposure and Social Health: Prosocial behavior, social cohesion, and effect pathways. Journal of Environmental Psychology, 90, 102109. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2023.102109
Ardoin, N. M., & Bowers, A. W. (2020). Early childhood environmental education: A systematic review of the research literature. Educational Research Review, 31, 100353. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2020.100353
Cheng, J. C.-H., & Monroe, M. C. (2012). Connection to nature. Environment and Behavior, 44(1), 31–49. https://doi.org/10.1177/0013916510385082
Dankiw, K. A., Tsiros, M. D., Baldock, K. L., & Kumar, S. (2020). The impacts of unstructured nature play on health in early childhood development: A systematic review. PLOS ONE, 15(2). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0229006
Johnstone, A., Martin, A., Cordovil, R., Fjørtoft, I., Iivonen, S., Jidovtseff, B., Lopes, F., Reilly, J. J., Thomson, H., Wells, V., & McCrorie, P. (2022). Nature-based early childhood education and children’s social, emotional and cognitive development: A mixed-methods systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5967. https://doi.org/10.3390/ijerph19105967
Johnstone, A., McCrorie, P., Cordovil, R., Fjørtoft, I., Iivonen, S., Jidovtseff, B., Lopes, F., Reilly, J. J., Thomson, H., Wells, V., & Martin, A. (2020). Nature-based early childhood education for Child Health, Wellbeing and Development: A mixed-methods systematic review protocol. Systematic Reviews, 9(1). https://doi.org/10.1186/s13643-020-01489-1
Prins, J., van der Wilt, F., van der Veen, C., & Hovinga, D. (2022). Nature play in early childhood education: A systematic review and Meta Ethnography of Qualitative Research. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.995164